Er is iets gaande in Nederlandse designkringen dat minder over trends gaat en meer over terugkeren naar de basis. We zien een echte verschuiving weg van complexiteit en eerlijk gezegd is het verfrissend om te getuigen zijn. Het minimalisme waarover we het hebben is niet koud of steriel. Het gaat over helderheid.
Nederlands design heeft een lange traditie van de ongemakkelijke vraag stellen: wat gebeurt er als je alles wegneemt dat niet noodzakelijk is? Het antwoord is, vaker wel dan niet, iets beters dan waarmee je begon.
Een korte geschiedenis van het Nederlandse designdenken
De Nederlandse designtraditie gaat verder terug dan de meeste mensen beseffen. De Rood-Blauwe Stoel van Gerrit Rietveld uit 1917 is een van de meest gerefereerde stukken in de designgeschiedenis, niet omdat hij comfortabel is, maar omdat hij vraagt wat een stoel fundamenteel moet zijn. Het antwoord waartoe Rietveld kwam was: een structuur die een lichaam in de ruimte ondersteunt. Niet meer. De kleur was geen decoratie. Het was informatie, markerend welke elementen wat waren.
Droog Design, het Nederlandse collectief dat in de jaren negentig en vroege jaren 2000 het wereldwijde designdiscours vormde, droeg dit verder in een andere richting. Hun werk was conceptueel, soms provocerend, altijd vragend waarom iets was ontworpen zoals het was en of die ontwerpbeslissing nog steeds logisch was. Wat zowel Rietveld als Droog gemeen hadden was een fundamenteel wantrouwen van decoratie omwille van zichzelf. Design moet zichzelf rechtvaardigen door wat het doet.
Wat minimaal en eerlijk in de praktijk betekent
De uitdrukking "minimaal en eerlijk" wordt veel gebruikt in designdiscussies, vaak zonder veel specificiteit. In de Nederlandse context betekent het iets concreets. Eerlijke materialen: het object ziet er uit als waar het van gemaakt is. Eerlijke constructie: je kunt begrijpen hoe het in elkaar zit. Eerlijk doel: het object doet wat het zegt te doen, zonder te doen alsof het meer is dan het is.
Voor Found Atelier vertaalt dit zich direct naar hoe we materialen en productie benaderen. Gerecycled acryl is zichtbaar als acryl. De gefreesd randen zijn schoon en precies. De kleur is het materiaal, geen coating eroverheen. Er is geen visueel bedrog: de boekenstandaard ziet er uit als een stuk gekleurd acryl dat boeken vasthoudt, omdat dat is wat hij is.
Hoe Nederlandse consumenten anders naar design kijken
Er is een culturele component hieraan die het waard is te erkennen. Nederlandse consumenten zijn sceptisch over vertoon op een manier die niet universeel is. In Nederland is veel geld uitgeven aan iets en ervoor zorgen dat iedereen dat weet niet een betrouwbaar signaal van goede smaak. Kwaliteit wordt gerespecteerd, maar stille kwaliteit. Dingen die werken, die duren, die doordacht uitzien zonder aandacht te eisen voor het feit dat ze iets kosten.
Dit vormt wat de Nederlandse designmarkt beloont. Objecten die goed gemaakt zijn maar niet opvallend. Materialen die eerlijk zijn maar niet industrieel omwille van zichzelf. Kleuren die doelbewust zijn maar niet agressief. Het Found Atelier kleurenpalet, verzadigd genoeg om een statement te maken maar gedisciplineerd genoeg om niet te schreeuwen, komt direct uit dit gevoel.
Waarom functie eerst leidt tot betere objecten
Wanneer je begint met functie en naar buiten werkt, eindig je met het verwijderen van dingen in plaats van ze toe te voegen. De boekenstandaard moet boeken vasthouden zonder te kantelen. Hij moet stabiel op een plank staan. Hij moet gemakkelijk aan te passen zijn. Alles dat deze vereisten niet dient is ofwel onnodig of staat actief in de weg. Dus verwijder je het.
Wat je overhoudt is meestal een object dat er eenvoudig uitziet maar dat niet is. De eenvoud is het resultaat van veel beslissingen die in de juiste volgorde zijn genomen. De voet van twaalf bij twaalf centimeter van de boekenstandaard is niet willekeurig. Het is de minimale voetafdruk die stabiliteit biedt voor een standaardrij boeken zonder schapruimte in te nemen die de boeken zelf nodig hebben. Elke afmeting is een opgelost probleem, geen esthetische keuze die toevallig werkte.
Dit is wat de Nederlandse designtraditie bedoelt als ze praat over eerlijkheid. Het object is wat het is. Zijn vorm is zijn functie. En wanneer je dat goed hebt, ziet het er ook precies uit zoals het zou moeten.